๑๐. บทวิเคราะห์ของการเลี้ยงผี และรำผีโรง

๑. สะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อในเรื่องจิตวิญญาณ เมื่อทำแล้วจะเกิดความเป็นสิริมงคลแก่ชีวิต
๒. สะท้อนให้เห็นถึงค่านิยมในด้านความกตัญญูกตเวทีต่อบรรพบุรุษของตนเอง เพราะชาวมอญเชื่อว่า ผี คือ บรรพบุรุษของตนเอง
๓. เป็นการสร้างความสัมพันธ์และสามัคคีในวงศ์ตระกูล เพราะว่าในการไหว้ผีสมาชิกในครอบครัวต้องมาร่วมกัน
๔. เป็นการจัดระเบียบสังคมผ่านความเชื่อเรื่องผี ถ้าทำความดีผีจะคอยปกปักษ์รักษา เป็นการส่งเสริมให้คนกระทำความดี มีคุณธรรมจริยธรรม
ส่งผลให้สังคมมีความสงบสุข
๕. เมื่อทุกคนเคารพนับถือผีของกันและกัน ซึ่งเป็นการควบคุมพฤติกรรมให้อยู่ในกรอบของความเหมาะสม ก็คือ การเคารพหลักการอยู่ร่วมกันอย่างมั่นคง

๑๑. ตำนาน เรื่องเล่าการนับถือผีของมอญ

มีเศรษฐีผู้หนึ่ง มีภรรยา ๒ คน ต่อมาเมียหลวงฆ่าลูกของเมียน้อยตายเพราะความริษยา ทั้งสองคนนี้เมื่อตายไปแล้วก็อาฆาตจองเวรกันและกัน และกินลูกของอีกฝ่ายหนึ่งสลับกันไปแต่ละชาติ ในที่สุดฝ่ายหนึ่งไปเกิดเป็นผี อีกฝ่ายหนึ่งไปเกิดเป็นมนุษย์และมี ลูกด้วย ฝ่ายผีนั้นไล่ตามอมนุษย์เพื่อจะกินลูกของมนุษย์ ฝ่ายมนุษย์หนีไปขอพึ่งพระพุทธองค์ขณะประทับอยู่ที่เวฬุวันมหาวิหาร พระพุทธองค์ทรงทราบถึงความเป็นไป จึงโปรด เทศนานางผีนั้นให้ได้เห็นโทษของการจองเวร นางมนุษย์กับนางผีจึงได้ระงับเวรต่อกัน ต่อมานางผีได้ไปอยู่กับนางมนุษย์ ได้ช่วยเหลือแนะนำนางมนุษย์ ให้ทำนาได้ผลดีจนบังเกิดโภคทรัพย์มั่งคั่ง และต่อมาชาวเมืองนับถือผีเช่นกัน จึงเป็นมูลเหตุแห่งการนับถือผีมาจนทุกวันนี้

๑๑. บทวิเคราะห์ตำนานการนับถือผีของชาวมอญ

ในสมัยก่อนระบบสังคมครอบครัว ค่านิยมการมีคู่ครองของผู้ชายที่มีฐานะ สามารถมีภรรยาได้หลายคน เพื่อที่จะมาช่วยกันทำมาหากิน ดูแลบ้านช่อง ทรัพย์สมบัติการให้ทายาทสืบสกุล และยังเป็นการเสริมสร้างบารมีให้กับตนเอง ดังเช่น เศรษฐีในตำนานสามารถมีภรรยาได้ ๒ คน
การที่ภรรยาหลวงฆ่าลูกภรรยาน้อย แสดงให้เห็นว่าจิตใจของผู้หญิงทุกคนก็ต้องการความรักจากผู้เป็นสามีแต่เพียงผู้เดียว ไม่ต้องการให้ใครมาแย่งความรักไปจากตนเอง ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงจิตใจที่มีความริษยา อาฆาต ต่อภรรยาน้อย และสามารถฆ่าลูกภรรยาน้อยได้โดยไม่เกรงกลัวต่อบาป เพราะความรักบดบังศีลธรรมอันดี ทำให้คนเราทำได้ทุกอย่าง ไม่ว่าจะกระทำความผิด เพื่อที่จะได้ในสิ่งที่ตนต้องการ ถึงแม้ว่าจะต้องฆ่าชีวิตผู้อื่นก็ตาม และผู้ที่ถูกฆ่าก็ยังไม่มีการให้อภัยต่อกัน และผูกพยาบาทฆ่ากันไปทุกชาติ
ในสมัยก่อนยังมีความเชื่อในวัฏจักรของกฎแห่งกรรมของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว และยังให้ความสำคัญต่อศาสนา ให้ความเคารพพระสงฆ์เป็นอย่างสูง ดังเช่น นางผีเมื่อได้ฟังคำสอนของพระพุทธเจ้า แม้นความอาฆาต มาตรร้ายที่ได้ก่อเวรกรรมกันมาหลายภพหลายชาติ ยังหยุดลงได้ มีการให้อภัย เลิกการจองเวรซึ่งกันและกัน ทำให้มนุษย์และผีสามารถช่วยเหลือเกื้อกูล ตอบแทนซึ่งกันและกัน โดยนางผีได้แนะนำนางมนุษย์ทำนาได้ผลดี
จึงทำให้เกิดความเชื่อในจิตวิญญาณของผีที่จะช่วยส่งเสริมให้มนุษย์มีความเจริญรุ่งเรือง และมีความสุข มนุษย์ก็ตอบแทนผีด้วยการแสดงความเคารพและนับถือผี ควบคู่กับการนับถือพระพุทธศาสนามาจนถึงปัจจุบัน

สรุป

ความเชื่อเรื่องผีของมอญ เป็นสิ่งสำคัญอีกสิ่งหนึ่ง นอกเหนือจากภาษาที่แสดงให้เห็นลักษณะเฉพาะของมอญ ซึ่งแตกต่างไปจากไทยในแง่ของรายละเอียดและการปฏิบัติ ประเพณีต่าง ๆ ของมอญส่วนใหญ่ยกเว้นประเพณีทางศาสนามักจะมีเรื่องของความเชื่อ และการนับถือผีปะปนอยู่ด้วย แม้ว่าส่วนใหญ่จะไม่เคยมีประสบการณ์ทางจิตวิญญาณมาก่อน แต่ก็ไม่ลบหลู่ต่างปฏิบัติตามที่คนโบราณสั่งสอนมา ซึ่งสาเหตุที่สำคัญนั้นก็คือ การที่เกรงว่าจะผิดผี ซึ่งชาวมอญส่วนใหญ่เชื่อว่าจะนำมาซึ่งความอัปมงคลเหล่านี้ เป็นสิ่งสะท้อนถึงความเชื่อเรื่องผีนี้ก็ยังคงอยู่ในสังคมชาวมอญมาตั้งแต่บรรพบุรุษ ถ่ายทอดมาสู่ลูกหลาน แม้ว่ามอญจะนับถือพุทธศาสนาอย่างเคร่งครัด แต่ก็ให้ความสำคัญเกี่ยวกับการนับถือผีเป็นพิเศษควบคู่กันไป

ที่มาของข้อมูล

๑.พระปัญญาวุฒิ วุฑฒิโก (รุมรามัญ) (วัดอัมพวัน)

๒.นางปัทมา ขำดี

๓.ชาวมอญตำบลบางขันหมาก

บทกลอน

วัฒนธรรม ล้ำค่าน่าหวงแหน

เป็นแบบแผนและแนวทางสร้างศักดิ์ศรี
บรรพชนสรรค์สร้างไว้อย่างดี
สมควรที่อนุรักษ์พิทักษ์ไว้












































































































เช่น ไทยมอญบางขันหมากฝากไว้คิด
ทุกชีวิตงอกงามตามวิสัย
บรรพชนสรรค์สร้างไว้อย่างไร
นานแค่ไหนประเพณีไม่มีกลาย
ทั้งทรงผม เสื้อผ้า ภาษาพูด

ย่อมพิสูจน์ชาติพันธุ์สมมั่นหมาย
จึงไทยมอญบางขันหมาก ยากมลาย
สืบเชื้อสาย รามัญ นิรันดร์กาล
ยกตัวอย่างอ้างเอ่ยเฉลยถ้อย
ใช่พูดพล่อยเหลวไหลไร้แก่นสาร
เคยคบค้าสมาคมมานมนาน
ทั่วหมู่บ้านบางขันหมากหลากไทยมอญ
เรื่องความรักสามัคคีนี้เหนียวแน่น
เป็นปึกแผ่นยากที่ใครจะไถ่ถอน
ต้องดำรงชาติพันธุ์นิรันดร
คือคำสอนสิงสถิตจิตวิญญาณ
วัฒนธรรม ล่ำค่าน่าหวงแหน
เป็นแบบแผนและแนวทางสร้างรากฐาน
ทุกประเทศที่เจริญมาเนิ่นนาน
ล้วนสืบสาน วัฒนธรรม เป็นสำคัญ

ประยูร กั้นเขตต์ (ผู้ประพันธ์)
สถานีวิทยุกระจายเสียงจังหวัดทหารบกลพบุรี
มณฑลทหารบกที่ ๑๓